一概而论

1. Thông tin cơ bản

• Pinyin: yī gài ér lùn
• Bản dịch tiếng Việt: Nhất khái nhi luận (Vơ đũa cả nắm)
• Cấu tạo thành ngữ: 「一」（Nhất: Một, đồng nhất, toàn bộ）＋「概」（Khái: Cái gạt (dụng cụ để gạt bằng miệng đấu gạo), nghĩa bóng là san bằng, đồng loạt）＋「而」（Nhi: Liên từ dùng để nối các thành phần trong câu）＋「论」（Luận: Bàn luận, đánh giá, xem xét）
• Ý nghĩa: Hành động đối xử hoặc đánh giá mọi sự vật, hiện tượng có tính chất hoặc bối cảnh khác nhau theo cùng một tiêu chuẩn duy nhất. Trong tiếng Trung hiện đại, thành ngữ này hầu như luôn đi kèm với các từ phủ định như "không thể" (不能) để chỉ việc không nên đánh giá mọi thứ một cách cào bằng.

2. Ý nghĩa chi tiết và sắc thái

「一概而论」 bao gồm các sắc thái sau.

• Nguyên tắc sử dụng trong câu phủ định: Cụm từ "Bất năng nhất khái nhi luận" (不能一概而论 - Không thể vơ đũa cả nắm) đã trở thành một cách nói cố định. Rất hiếm khi thành ngữ này được dùng trong câu khẳng định để khuyên ai đó nên đánh giá mọi thứ một cách đồng loạt.
• Sự bỏ qua các chi tiết cá biệt: Thành ngữ này hàm chứa sắc thái phê phán việc bỏ qua những khác biệt cụ thể để gộp chung một cách cẩu thả. Do đó, việc phủ định thành ngữ này chính là khẳng định quan điểm "cần phân tích cụ thể từng vấn đề".

3. Cách dùng

「一概而论」 chủ yếu được dùng trong các bối cảnh sau.

• Thảo luận và Phân tích (Dạng phủ định): Đây là cách dùng phổ biến nhất khi muốn nhắc nhở rằng không phải tất cả mọi thứ đều giống nhau khi thảo luận về các vấn đề phức tạp hoặc nhóm người đa dạng.
  • Ví dụ:「每个学生的学习方法都不同，不能一概而论。」
    （Phương pháp học tập của mỗi học sinh đều khác nhau, không thể nhất khái nhi luận.)
• Phủ định định kiến (Stereotype): Thường dùng để cảnh báo việc áp đặt những quan điểm cố hữu lên một tập thể, quốc gia hoặc nền văn hóa.
  • Ví dụ:「虽然有些产品质量不好，但不能对所有国货都一概而论。」
    （Dù có một số sản phẩm chất lượng không tốt, nhưng không nên vơ đũa cả nắm đối với tất cả hàng nội địa.)

Ví dụ khác:

1. 成功的路径因人而异，岂能一概而论？
   （Con đường dẫn đến thành công của mỗi người là khác nhau, sao có thể nhất khái nhi luận?）
2. 这两种情况背景完全不同，不可一概而论。
   （Hai tình huống này có bối cảnh hoàn toàn khác nhau, không thể nhất khái nhi luận.）
3. 对于这种复杂的社会现象，我们切忌一概而论。
   （Đối với hiện tượng xã hội phức tạp này, chúng ta tuyệt đối tránh việc nhất khái nhi luận.）
4. 虽然他是新手，但能力很强，不能与其他新人一概而论。
   （Tuy anh ấy là người mới nhưng năng lực rất mạnh, không thể nhất khái nhi luận với những người mới khác.）

4. Bối cảnh văn hóa và lưu ý

• Tần suất sử dụng: Đây là biểu đạt cực kỳ phổ biến trong văn nghị luận và các cuộc thảo luận hàng ngày trong tiếng Trung hiện đại.
• Tư duy logic: Trong các cuộc tranh luận ở khu vực sử dụng tiếng Hán, cụm từ "Cụ thể vấn đề cụ thể phân tích" (具体问题具体分析) thường được dùng như một khái niệm đối ứng với việc bác bỏ "Nhất khái nhi luận".
• Nguồn gốc chữ Hán: Chữ "Khái" (概) nguyên thủy chỉ cái gạt dùng để san bằng hạt ngũ cốc trong đấu đong. Từ hành động "san bằng" này, nó chuyển nghĩa thành "đồng loạt" hoặc "như nhau".

5. Thành ngữ tương tự và trái nghĩa

• Thành ngữ tương tự:
  • 混为一谈 (hùn wéi yī tán): Hỗn vi nhất đàm: Đánh lộn sòng, gộp những thứ khác nhau làm một để bàn luận.link
  • 相提并论 (xiāng tí bìng lùn): Tương đề tịnh luận: Đặt những thứ không thể so sánh ngang hàng với nhau để bàn luận.link
• Thành ngữ trái nghĩa:
  • 具体分析 (jù tǐ fēn xī): Cụ thể phân tích: Phân tích một cách cụ thể (từng trường hợp riêng biệt).
  • 因材施教 (yīn cái shī jiào): Nhân tài thi giáo: Tùy theo năng lực và tính cách của mỗi người mà có phương pháp giáo dục phù hợp.
  • 因人而异 (yīn rén ér yì): Tùy mỗi người mà khác nhau.link
  • 截然不同 (jié rán bù tóng): Hoàn toàn khác biệt.link

6. Tóm tắt

"Nhất khái nhi luận" (一概而论) là thành ngữ dùng để phê phán việc đơn giản hóa các vấn đề phức tạp bằng cách gộp chung chúng lại. Trong giao tiếp và văn nghị luận, nó thường được dùng để bác bỏ những cách nhìn phiến diện, khẳng định rằng mỗi trường hợp cần được xem xét riêng biệt. Trong tiếng Việt, nó có ý nghĩa tương đương với thành ngữ dân gian "vơ đũa cả nắm".